کافه ریتیل «دوگانه‌های ریتیل در عصر ابهام» برگزار شد

روز پنجشنه مورخ 28 خردادماه 1405، پنل تخصصی «دوگانه‌های ریتیل در عصر ابهام» از سری رویدادهای کافه ریتیل به میزبانی دپارتمان ریتیل دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران و با حضور مدیران عامل افق کوروش، شهرکتاب، درسا و علی‌بابا، با هدف بررسی چالش‌های تصمیم‌گیری مدیریتی در شرایط پرابهام و متلاطم، برگزار شد.

در ابتدای این نشست، دکتر سمیه ملک‌مکان با تشریح مفهوم Hyperpolitics (فراسیاسی شدن)، به دگرگونی محیط کسب‌وکار در عصر حاضر پرداخت. وی توضیح داد که در جهان امروز، مرز میان اقتصاد، سیاست، رسانه و جامعه بیش از گذشته کمرنگ شده و واکنش‌پذیری سریع مصرف‌کنندگان، کارکنان، رسانه‌ها و دولت‌ها نسبت به اقدامات ــ و حتی سکوت و عدم موضع‌گیری ــ کسب‌وکارها، فضای تصمیم‌گیری مدیران را پیچیده‌تر کرده است. ایشان با بازخوانی هرم مسئولیت‌های سازمانی کارول، تأکید کرد که مسئولیت‌های اخلاقی و اجتماعی دیگر صرفاً انتخاب‌هایی داوطلبانه برای سازمان‌ها نیستند، بلکه در محیط فراسیاسی به بخشی از الزامات حفظ مشروعیت اجتماعی و تداوم فعالیت کسب‌وکارها تبدیل شده‌اند.

در ادامه، دکتر محمدهادی رنجبر، مدیر علمی دوره مدیریت ریتیل و میزبان این پنل، با اشاره به مفهوم دوسوتوانی سازمانی (Organizational Ambidexterity)، بیان کرد که این رویکرد عمدتاً در شرایط برخورداری از منابع و ظرفیت کافی برای تعقیب هم‌زمان اهداف متعارض معنا پیدا می‌کند. وی افزود در محیط‌های پرابهام و چندبحرانی، حرکت موقت سازمان‌ها به سمت تمرکز بیشتر بر اکتشاف (Exploration) یا بهره‌برداری (Exploitation)، لزوماً به معنای گرفتار شدن در «تله موفقیت» یا «تله شکست» نیست، بلکه می‌تواند پاسخی اقتضایی برای مدیریت محدودیت منابع و بازگشت دوباره به وضعیت دوسوتوانی باشد. به گفته وی، در چنین شرایطی مدیران ناگزیر به Trade-off یا انتخاب میان گزینه‌های مطلوب می‌شوند و در شرایط سخت‌تر، حتی ممکن است کسب‌وکارها وارد مرحله Survival Choice شوند؛ وضعیتی که در آن دیگر مسئله انتخاب میان چند گزینه جذاب نیست، بلکه اولویت اصلی، حفظ بقا و استمرار فعالیت سازمان است.

در بخش نخست پنل، مدیران عامل چهار کسب‌وکار، تجربه‌های خود از مواجهه با تحولات اقتصادی، تغییرات رفتار مصرف‌کننده و شرایط خاص ماه‌های اخیر را در قالب مهم‌ترین دوگانه‌های تصمیم‌گیری سازمان خود روایت کردند.

علی جعفرآبادی، مدیرعامل شهرکتاب، با تأکید بر اینکه شهرکتاب صرفاً یک فروشگاه نیست، بلکه یک مرکز فرهنگی و بستری برای پیوندهای اجتماعی و فرهنگی است، بر ضرورت حفظ این جایگاه به عنوان «منطقه‌ای امن برای فرهنگ» تأکید کرد. وی در عین حال توضیح داد که رسالت اصلی شهرکتاب در زنده نگه داشتن تجربه حضوری و پویایی فضای فروشگاهی تعریف شده است؛ رویکردی که حتی در دوران همه‌گیری کرونا نیز حفظ شد و بیش از آنکه ناشی از اقتضائات مقطعی باشد، برآمده از یک باور و انتخاب استراتژیک نسبت به هویت این مجموعه است.

شاهین فاطمی، هم‌بنیان‌گذار درسا، نیز با تأکید بر اهمیت جوهره و هویت برند، بیان کرد که در شرایطی که فشارهای اقتصادی ممکن است سازمان‌ها را به سمت افزایش فروش از هر مسیر ممکن سوق دهد، درسا حاضر نیست به بهای فروش بیشتر، به وعده و هویت برند خود در قبال مشتریان وفادارش خدشه وارد کند؛ تصمیمی که ریشه در سرمایه برند و تعهد بلندمدت این مجموعه دارد.

در ادامه، توحید علی اشرفی، مدیرعامل علی‌بابا، با اشاره به شرایط دشوار صنعت گردشگری در یک سال گذشته، از جمله محدودیت‌های ناشی از بسته شدن فضای پروازی، لغو سفرها و کاهش تقاضا، توضیح داد که این مجموعه ناچار شده است به طور موقت توسعه برخی بخش‌های زنجیره تجربه سفر را متوقف کرده و تمرکز خود را بر پایداری کسب‌وکار و تقویت جریان‌های درآمدی مطمئن‌تر قرار دهد.

همچنین دکتر صبوری، مدیرعامل افق کوروش، با اشاره به اینکه این شرکت سال‌ها خود را برای مواجهه با شرایط دشوار آماده کرده است، اظهار داشت که یک سازمان حرفه‌ای باید توانایی مدیریت هم‌زمان اهداف متعارض را در خود تقویت کند. وی با تأکید بر «ستاره قطبی» افق کوروش، یعنی خدمت‌رسانی به مشتریان، بیان کرد که تمامی تصمیم‌های این شرکت با هدف حفظ کیفیت خدمت‌رسانی به حدود ۱۵ میلیون خانوار مشتری اتخاذ می‌شود.

در بخش دوم پنل، گفت‌وگو از روایت تجربه‌ها به تحلیل چارچوب‌های تصمیم‌گیری منتقل شد و مدیران درباره مرز میان مؤلفه‌های بنیادین کسب‌وکار که باید در برابر شوک‌ها مقاوم (Robust) باقی بمانند و مؤلفه‌های اقتضایی که قابلیت تغییر، بازسازی و انطباق (Resilient) دارند، به بحث و تبادل نظر پرداختند. در این بخش، تجربه شرکت‌ها در حفظ عناصر هویتی برند، تشخیص مرز میان تغییر و استمرار، ارزیابی میزان تاب‌آوری سازمان و شیوه مواجهه با شوک‌های محیطی مورد بررسی قرار گرفت.

در بخش پایانی نیز مدیران با نگاهی آینده‌نگر، مهم‌ترین چالش‌های پیش روی صنعت خود در نیمه دوم سال را تشریح کردند و درباره اقداماتی سخن گفتند که می‌تواند علاوه بر کاهش آسیب‌پذیری، زمینه بهره‌برداری از تغییرات و عدم‌قطعیت‌های محیطی را فراهم کند؛ موضوعی که با مفهوم پادشکنندگی (Antifragility) و تبدیل شوک‌ها به فرصتی برای یادگیری، انطباق و خلق مزیت‌های جدید پیوند می‌خورد.